Tereyağın Faydaları

Tereyağın faydaları, A, D, E ve K gibi yağda çözünen vitaminleri içermesinden ve yemeklere doyuruculuk ile lezzet katmasından gelir. Buna karşılık doymuş yağ ve kalori bakımından yoğun bir besindir; yararlı olup olmaması, ne kadar ve nasıl tüketildiğine bağlıdır.

Tereyağının Faydaları Nelerdir?

Tereyağı, süt kremasının ya da yoğurdun yayıklanmasıyla elde edilir ve büyük bölümü süt yağından oluşur. Tereyağında ne vitamini var sorusunun yanıtı yağda çözünen vitaminlerdir:

• A vitamini: Tereyağının en belirgin vitaminidir; görme, cilt ve bağışıklık işlevlerinde rol oynar. Sarı rengini veren karotenler de bu gruba dahildir.
• D vitamini: Az miktarda bulunur; kemik sağlığıyla ilişkilidir.
• E vitamini: Antioksidan özellik taşıyan bir vitamindir.
• K vitamini: Kanın pıhtılaşması ve kemik metabolizmasında görev alır.

Bu vitaminlerin miktarı hayvanın beslenmesine ve mevsime göre değişir; merada otlayan hayvanların sütünden yapılan tereyağı genellikle daha sarı renklidir. Tereyağı ayrıca kısa zincirli bir yağ asidi olan bütirik asit içerir. Yayıklama sırasında ayrılan sıvı da değerlendirilebilir; süt ürünlerinin yan ürünlerini merak ediyorsanız peynir altı suyunun faydalarına göz atabilirsiniz.

Beslenme açısından başka katkıları da vardır. Yağ, sebzelerdeki yağda çözünen vitaminlerin emilimine yardımcı olur; haşlanmış sebzeye eklenen küçük bir parça tereyağı bu açıdan işlevseldir. Doyuruculuğu yüksektir ve az miktarı bile yemeğin lezzetini belirgin biçimde artırır. İçindeki laktoz ve süt proteini miktarı çok düşük olduğundan, süt içince rahatsız olan bazı kişiler tereyağını daha rahat tolere eder. Yine de tereyağı bir vitamin deposu gibi görülmemeli; aynı vitaminler sebze, yumurta ve balık gibi besinlerden de alınır.

Tereyağı Zararları Nelerdir?

Tereyağı faydaları ve zararları birlikte ele alınmalıdır. Olumsuz etkiler çoğunlukla aşırı tüketimle ilgilidir:

• Yüksek kalori: Neredeyse tamamı yağ olduğu için küçük bir miktarı bile enerji bakımından yoğundur. Ölçüsüz kullanım kilo kontrolünü zorlaştırır.
• Doymuş yağ: Yağının büyük kısmı doymuş yağdır. Fazla doymuş yağ alımı kandaki LDL kolesterol düzeyini yükseltebilir.
• Yüksek ısıda yanma: İçindeki süt katıları yüksek ateşte çabuk yanar, acı bir tat ve duman oluşturur. Kızartma için uygun bir yağ değildir.
• Tuz: Tuzlu çeşitleri, tuz alımını sınırlaması gereken kişiler için ek bir yük getirir.
• Süt alerjisi: Çok az da olsa süt proteini içerdiğinden süt alerjisi olanlar için uygun değildir.

Çiğ sütten yapılan ve ısıl işlem görmemiş köy tereyağlarında hijyen ayrıca önemlidir. Güvenilir kaynaktan almak, buzdolabında kapalı kapta saklamak ve kokusu değişmiş yağı kullanmamak gerekir. Diğer süt ürünlerinin muhafazası için beyaz peynirin doğru saklama yöntemlerine de bakabilirsiniz.

Tereyağı Nasıl Tüketilmeli?

Tereyağını tamamen yasaklamak da, sınırsız kullanmak da gerekmez. Onu ana yağ kaynağı olarak değil, lezzet verici olarak düşünmek en dengeli yaklaşımdır.

• Günlük yemeklerde zeytinyağı gibi doymamış yağlara öncelik verin, tereyağını tat katmak için az miktarda kullanın.
• Kahvaltıda ekmeğe ince bir tabaka sürmek yeterlidir.
• Pilav ve çorbalarda yağın bir kısmını tereyağı, bir kısmını sıvı yağ olarak kullanabilirsiniz.
• Yanmasını önlemek için kısık ya da orta ateşte eritin; yemeğe pişirmenin sonuna doğru eklemek hem lezzeti hem aromayı korur.
• Kahvaltıda tereyağının yanına lor gibi yağı düşük, proteini yüksek peynirler koymak öğünü dengeler.

Tereyağı bal karışımı

Tereyağı bal karışımı, geleneksel kahvaltı sofralarının sevilen ikilisidir. Yağ ve şekeri bir arada sunduğu için kısa sürede yüksek enerji verir; bu yüzden küçük bir porsiyon yeterlidir. Halk arasında öksürüğe ya da halsizliğe iyi geldiği söylense de bu karışım bir tedavi yöntemi değildir. Bal, bir yaşından küçük bebeklere verilmemelidir. Diyabeti olanlar ve kan şekerini izlemesi gerekenler miktar konusunda hekimine ya da diyetisyenine danışmalıdır.

Tereyağı pekmez karışımı

Tereyağı pekmez karışımı da kış kahvaltılarında sık tüketilir. Pekmez demir ve bazı mineraller içerir, ancak büyük bölümü şekerdir. Tereyağıyla birleştiğinde ortaya çok yoğun bir enerji kaynağı çıkar. Soğuk havada fiziksel olarak aktif kişiler için doyurucu bir seçenek olabilir; hareketsiz bir günde ise fazla gelebilir. Ekmeğe sürülecek kadar az bir miktarla yetinmek en doğrusudur.

Tereyağının Kalbe Zararları

Tereyağının kalp sağlığıyla ilişkisi, içerdiği doymuş yağ üzerinden değerlendirilir. Doymuş yağ alımı arttıkça LDL kolesterolün yükselme eğilimi gösterdiği ve yüksek LDL’nin damar sağlığı açısından risk etkeni olduğu bilinir. Bu nedenle beslenme önerilerinde doymuş yağın sınırlı tutulması ve yerine zeytinyağı, kuruyemiş, balık gibi doymamış yağ kaynaklarının tercih edilmesi tavsiye edilir.

Bu, tek bir besinin kalp hastalığına yol açtığı anlamına gelmez. Belirleyici olan beslenmenin bütünüdür: bol sebze, meyve, baklagil ve tam tahıl içeren bir düzende az miktarda tereyağı, işlenmiş gıda ağırlıklı bir düzendeki aynı miktardan farklı bir etki yaratır. Hareket düzeyi, sigara, kilo ve genetik yatkınlık da tablonun parçasıdır.

Yüksek kolesterolü, kalp-damar hastalığı ya da ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olanlar tereyağı miktarını kendi başına belirlemek yerine hekimine veya diyetisyenine danışmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tereyağı mı margarin mi tercih edilmeli?

İkisi de ölçülü kullanılması gereken katı yağlardır. Günlük yemeklerde zeytinyağı gibi sıvı yağlara ağırlık vermek, katı yağları ise az miktarda kullanmak daha dengeli bir tercihtir.

Sade yağ tereyağından daha mı sağlıklı?

Sade yağ, tereyağının suyu ve süt katıları ayrılmış halidir. Yüksek ısıya daha dayanıklıdır, ancak doymuş yağ oranı daha da yoğundur; aynı ölçülülük kuralı geçerlidir.

Tereyağı buzdolabında nasıl saklanır?

Kokuları kolayca çektiği için kapalı kapta ya da ambalajına sarılı tutulmalıdır. Uzun süre kullanılmayacak miktar porsiyonlanarak dondurucuda saklanabilir.